Havanın Bileşenleri
- Dünya’nın etrafını saran hava tabakasına atmosfer denir. Atmosferin %78’i Azot, %21 oksijen, %1’lik kısım diğer gazlardan oluşur.
- Havadaki nem(su buharı) miktarı havanın bileşenlerinde az bir yer tutsa da hava olayları için önemlidir.
Hava Olayları
- Havada meydana gelen, sıcaklık farkından ve su buharından kaynaklanan olaylara hava olayı denir.
- Hava olayları ile ilgilenen bilim dalına meteoroloji, bilim insanına da meteorolog denir.
- Hava olayları belirli bölgelerde(dar alan) kısa sürede(günlük, haftalık) gerçekleşen olaylardır.
- Hava olaylarından bahsederken güneşli, yağmurlu, rüzgarlı gibi ifadeler kullanılır.
- Hava olayları günün farklı saatlerinde yapılan ölçümlerle belirlenir. Bu yüzden değişkenlik gösterir, sonuçlar tahminidir.
- Hava olayları; rüzgar, yağmur, kar, dolu, kırağı, sis, çiy gibi karşımıza çıkmaktadır.
Rüzgar
Yatay yönde meydana gelen hava olayıdır. Rüzgarın temel sebebi basınç farkıdır. Yüksek basınç alanındaki hava alçak basınç alanına doğru hareket eder.
Alçak Basınç ve Yüksek Basınç
- Havayı oluşturan taneciklerin ağırlığından dolayı yeryüzüne basınç uygularlar.
- Sıcaklığın fazla oluğu yerlerde havayı oluşturan tanecikler arasındaki mesafe artar ve havanın yoğunluğu azalır. Sıcaklığın az olduğu yerlerde bu durum tam tersidir yani havanın yoğunluğu artar.
- Hava yoğunluğunun az olduğu yerlerde havanın hareket yönü yukarı yönlüdür.(Yükselici Hareket)
- Hava yoğunluğunun çok olduğu yerlerde havanın hareket yönü aşağı yönlüdür.(Alçalıcı Hareket)
- Sıcaklık fazla olduğu yerlerde alçak basınç alanı, sıcaklığın az olduğu yerlerde yüksek basınç alanı oluşur. Bu şekilde iki bölge arasında basınç farkı oluşur.
Alçak Basınç ve Yüksek Basınç Arasındaki Farklar
Yağmur: Yeryüzünden buharlaşarak yükselen su buharı soğuk hava tabakası ile karşılaştığı zaman su damlacıklarına dönüşerek bulutları oluşturur. Bulutlardaki damlacıklar bir araya gelerek yeryüzüne düşerler. Bu hava olayına yağmur denir.
Kar: Havadaki su buharı soğuk havanın etkisi ile buz kristallerine dönüşür ve bu kristaller birleşerek yeryüzüne düşerler. Bu hava olayına kar denir.
Dolu: Havanın içindeki soğumuş su damlacıkları soğuk hava ile karşılaşınca aniden donabilir. Bunun sonucunda su damlacıklarının buz parçaları hâlinde yeryüzüne inmesine dolu adı verilir.
!!! Yağmur, kar, dolu gökyüzüne yakın yerlerde gerçekleşen hava olaylarıdır.
Kırağı: Eğer ortam sıcaklığı 0ºC’nin altında ise su buharı sıvı hale geçmeden yeryüzündeki cisimler üzerinde donar. Bu durumda kırağı meydana gelir.
Sis: Yerle temas eden hava içindeki su buharının yoğuşması veya donarak kristalleşmesi sonucu çok küçük su damlacıklarının ya da buz kristallerinin havada asılı kalmasıyla oluşur.
Çiy: Geceleyin hava serinler ve ortam sıcaklığının düşmesiyle havadaki su buharı yoğunlaşarak toprağın, ağaç dallarının ve yaprakların üzerinde çiy adı verilen su damlacıkları halinde toplanır.
!!! Kırağı, Sis, Çiy yeryüzüne yakın yerlerde gerçekleşen hava olaylarıdır.
İklim
- Bir bölgede uzun yıllar boyunca gerçekleşen hava olaylarının ortalamasıdır.
- İklimle uğraşan bilim dalına klimatoloji denir.
- İklimle uğraşan bilim insanına klimatolog denir.
- İklim geniş bölgelerde uzun yıllar boyunca değişmeden kalır.
- İklimden bahsederken kurak, yağışlı, soğuk, sıcak gibi ifadelerle kullanılır.
- Bir bölgenin iklimi belirlenirken en az 25-30 yıllık hava ortalamalarının verileri kullanılarak sonuca ulaşılır. Bu yüzden kesin sonuçlar vermektedir.
Küresel İklim Değişikliği
- İnsan faaliyetleri sonucunda atmosfere salınan sera gazları güneş ışınlarının yeryüzüne çarpıp geri uzaya dönmesi engeller.
- Salınan gazların Güneş ışınlarını geri göndermemesine sera etkisi denir.
- Bu olay Dünya’da ortalama sıcaklığın her yıl artmasına neden olur. Bu da küresel ısınma olarak adlandırılır.
- Sera gazlarındaki artışın iklim değişikliğine neden olduğu düşünülmektedir.
Küresel İklim Değişikliğinin Sonuçları
- Ortalama hava sıcaklıklarında her yıl artış gözlenir.
- Sıcaklık artışı sonucu çölleşme, kuraklık, erozyon gibi olaylar gözlenir.
- Sıcaklık artışı sonucu kutupların erimesi, seller ve su taşmaları gözlemlenir.
- Kutuplarda buzulların erimesi sonucu kutupta yaşayan canlıların nesilleri tükenme tehlikesi ile karşı karşıya gelir ayrıca su seviyeleri yükselir ve karada yaşayan canlıların hayatını olumsuz etkiler.
- Biyolojik çeşitliliğin azalması ile doğal denge bozulacak ve geri dönüşü olmayan sonuçlar ortaya çıkacak.
- Orman yangınlarında artış görülmesi
- Sıcaklık artışı insanlar ve hayvanlar üzerinde olumsuz etki yaratacak. Bu sebeple hastalıklar ve ölüm oranları artacak.
Küresel İklim Değişikliğini Önlemek İçin Yapılması Gerekenler
- İnsanlar küresel iklim değişikliği konusunda bilinçlendirilmelidir.
- Fosil yakıt tüketimi azaltılmalı
- Yenilenemez enerji kaynakları yerine, yenilenebilir enerji kaynakları tercih edilmelidir.
- Ormanlık alanlar artırılmalı, orman tahribatının önüne geçilmelidir.
- Plansız kentleşmenin önüne geçilmelidir.
- Nüfus planlaması yapılmalıdır. Nüfus artışı pek çok problemi yanında getirmektedir.
- Özel araçlar yerine toplu taşıma araçları tercih edilmelidir.
- Binalarda ısı yalıtımına önem verilmelidir.
- Enerji konusunda tasarruf yapılmalıdır. Gereksiz enerji kullanımının önüne geçilmelidir.